Wykaz aktualnie stosowanych diet w Instytucie Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie
Dieta podstawowa
Dieta podstawowa stosowana jest u osób niewymagających żywienia dietetycznego. Dieta powinna spełniać zapotrzebowanie pacjenta na energię oraz na wszystkie niezbędne składniki odżywcze potrzebne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, utrzymania należnej masy ciała i zachowania zdrowia.
W diecie podstawowej dozwolone są wszystkie produkty i potrawy oraz wszystkie techniki sporządzania posiłków. Z uwagi na małą aktywność fizyczną pacjentów leżących w szpitalu wskazane są ograniczenia w diecie potraw ciężko strawnych i wzdymających.
Założenia dla diety podstawowej:
wartość energetyczna: 1800 – 2400 kcal
Białko 90 – 100 g
Tłuszcz 70 – 75 g
Węglowodany przyswajalne 300 – 320 g
Dieta bogatoresztkowa
Dieta bogatoresztkowa jest modyfikacją diety podstawowej. Modyfikacja polega na zwiększeniu podaży błonnika pokarmowego do około 40-50g/dobę.
Dieta bogatoresztkowa jest wskazana:
- u pacjentów z zaparciami nawykowymi, w postaci atonicznej zaparć w zaburzeniach czynności jelit;
- u osób z nadmierną pobudliwością jelita grubego;
- w dietoprofilktyce uchyłkowatości i nowotworów jelita grubego, kamicy żółciowej, otyłości, zaburzeń przemiany lipidowej i węglowodanowej.
Cel diety:
Zwiększenie podaży błonnika pokarmowego do około 40-50g/dobę.
Uwagi technologiczne:
Potrawy przyrządza się z metodą gotowania tradycyjnego, na parze, duszenia bez wcześniejszego obsmażania, pieczenia bez dodatku tłuszczu, np. w foli aluminiowej, w rękawach do pieczenia, pergaminie, naczyniach żaroodpornych oraz piecach konwekcyjnych,. Dopuszczalne jest również grillowanie bez dodatku tłuszczu, na patelni grillowej lub grillu elektrycznym.
Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie bogatoresztkowej:
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | Mleko chude i półtłuste, kawa zbożowa z mlekiem, czarna herbata, woda niegazowana, soki warzywne, jogurt, kefir, maślanka. | Napoje z dodatkiem tłustego mleka, napoje wysokosłodzone, nektary owocowe, wody smakowe, woda gazowana. |
| Produkty zbożowe | Chleb żytni razowy/graham/z dodatkiem otrąb i ziaren, kasze: gryczana, jęczmienna, orkiszowa, bulgur, jaglana, manna i kukurydziana (w ograniczonych ilościach), ryż brązowy, makaron razowy, płatki naturalne: owsiane, gryczane, jęczmienne, potrawy mączne przede wszystkim z mąki pełnoziarnistej, np.: naleśniki, pierogi | Pieczywo z dodatkiem cukru, słodu, syropów, miodu, karmelu, produkty mączne smażone w dużej ilości tłuszczu, np. pączki, faworki, racuchy, słodzone płatki śniadaniowe, ryż biały |
| Dodatki do pieczywa | Ser twarogowy chudy lub półtłusty, jajko gotowane, mięso gotowane, chude wędliny tj. polędwica z drobiu, chuda szynka | Tłuste wędliny, konserwy, salceson, smalec, mleko i sery twarogowe tłuste, tłuste sery żółte i topione, sery pleśniowe, sery feta, jaja smażone z tłuszczem, pasztet |
| Zupy i sosy gorące | Zupy na wywarze warzywnym, zupy krem | Zupy tłuste, zawiesiste, na wywarach mięsnych, kostnych, zupy z dodatkiem nasion strączkowych wysokoprzetworzonych z dużą zawartością tłuszczu i soli, zupy zabielane śmietaną/śmietanką |
| Mięso, drób, ryby | Mięso z małą zawartością tłuszczu, np.: kurczak, indyk, królik, chuda cielęcina, chuda wołowina, chuda wieprzowina, chude oraz tłuste ryby morskie, ryby słodkowodne | Tłuste gatunki, wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki,; mięsa peklowane oraz z dużą zawartością soli; potrawy smażone z mięsa, drobiu i ryb, ryby wędzone, ryby surowe; przetworzone konserwy rybne, pasztety |
| Tłuszcze | Olej rzepakowy, oliwa z oliwek, miękka margaryna roślinna wzbogacana w sterole i stanole roślinne, masło (w ograniczonych ilościach) | Masło, majonez, smalec, słonina, boczek, margaryny twarde, olej kokosowy i palmowy, frytura smażalnicza |
| Warzywa | Wszystkie warzywa świeże i mrożone, gotowane, duszone z niewielkim dodatkiem tłuszczu dozwolonego, warzywa pieczone | Warzywa przyrządzane z dużą ilością tłuszczu. |
| Ziemniaki | Gotowane, pieczone | Smażone z tłuszczem, frytki., puree w proszku |
| Owoce | Wszystkie owoce: świeże, mrożone, gotowane, pieczone, musy owocowe, dżemy owocowe niskosłodzone (w ograniczonych ilościach), owoce suszone (w ograniczonych ilościach) | Owoce w syropach cukrowych, owoce kandyzowane, przetwory owocowe wysokosłodzone |
| Desery | Kisiele, budynie, galaretki- niskosłodzone (do 5g/ 250ml produktu), sałatki owocowe bez dodatku cukru, ciasta drożdżowe, ciasta biszkoptowe- niskosłodzone | Ciasta i torty, czekolada, lody, wyroby z ciasta francuskiego, wyroby czekoladopodobne |
| Przyprawy | Wszystkie naturalne przyprawy: np. sok z cytryny, pietruszka, zielony koper, majeranek, bazylia, melisa. | Ostre: ocet, pieprz, papryka, chili, curry, musztarda, gorczyca |
Założenia dla diety bogatoresztkowej:
wartość energetyczna: 2000 – 2400 kcal
Białko 60-100 g
Tłuszcz 55-80 g,
Węglowodany 200-390 g
Dieta o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych
Dieta o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych jest modyfikacją diety podstawowej. Modyfikacja polega na zmniejszeniu zawartości kwasów tłuszczowych nasyconych i częściowym ich zastąpieniu kwasami tłuszczowymi wielo- i jednonienasyconymi.
Dieta o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych wskazana jest:
- u pacjentów z chorobami układu sercowo naczyniowego, w tym z miażdżycą;
- • w hiperlipidemiach oraz z przewlekłymi zespołami wieńcowymi.
Cel diety:
Celem diety jest ograniczenie spożycia tłuszczów będących źródłem kwasów tłuszczowych nasyconych, na korzyść produktów bogatych w nienasycone kwasy tłuszczowe, które działają przeciwzapalnie.
Uwagi technologiczne:
Potrawy przyrządza się z metodą gotowania w wodzie, na parze, duszenia bez wcześniejszego obsmażania, pieczenia bez dodatku tłuszczu, np. w foli aluminiowej, w rękawach do pieczenia, pergaminie, naczyniach żaroodpornych oraz piecach konwekcyjnych,. Dopuszczalne jest również grillowanie bez dodatku tłuszczu, na patelni grillowej lub grillu elektrycznym.
Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych:
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | Mleko chude, kawa zbożowa z mlekiem chudym, słaba herbata, woda niegazowana, jogurt, kefir, maślanka. | • Napoje z dodatkiem tłustego mleka, napoje wysokosłodzone, nektary owocowe, wody smakowe . |
| Produkty zbożowe | Chleb żytni razowy/graham/z dodatkiem otrąb i ziaren, kasze: gryczana, jęczmienna, orkiszowa, bulgur, jaglana, manna i kukurydziana (w ograniczonych ilościach), ryż brązowy, makaron razowy, płatki naturalne: owsiane, gryczane, jęczmienne | Pieczywo z dodatkiem cukru, słodu, syropów, miodu, karmelu, produkty mączne smażone w dużej ilości tłuszczu, np. pączki, faworki, racuchy, słodzone płatki śniadaniowe |
| Dodatki do pieczywa | Ser twarogowy chudy, jajko gotowane, mięso gotowane, chude wędliny tj. polędwica z drobiu, chuda szynka | Tłuste wędliny, konserwy, salceson, smalec, sery żółte i topione, sery pleśniowe, sery feta, jaja smażone z tłuszczem, pasztet |
| Zupy i sosy gorące | Rosół jarski, jarzynowa, ziemniaczana, owocowa, krupnik, | Zupy tłuste, zawiesiste, na wywarach mięsnych, kostnych,, zupy z dodatkiem nasion strączkowych wysokoprzetworzonych z dużą zawartością tłuszczu i soli, zupy zabielane śmietaną/śmietanką |
| Mięso, drób, ryby | Kurczak, indyk, królik, chuda cielęcina, chuda wołowina, chuda wieprzowina, chude ryby np. dorsz, pstrąg strumieniowy, morszczuk, sandacz, okoń, szczupak, mintaj. | Tłuste gatunki, wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, tłuste ryby np. węgorz, tłusty karp; potrawy smażone z mięsa, drobiu i ryb, ryby wędzone, przetworzone konserwy rybne |
| Tłuszcze | Olej rzepakowy, oliwa z oliwek, miękka margaryna roślinna wzbogacana w sterole i stanole roślinne, | Masło, majonez, smalec, słonina, boczek, margaryny twarde, olej kokosowy i palmowy, frytura smażalnicza |
| Warzywa | Wszystkie warzywa świeże i mrożone, gotowane, duszone z niewielkim dodatkiem tłuszczu dozwolonego, warzywa pieczone | Warzywa przyrządzane z dużą ilością tłuszczu, warzywa przyrządzane z dodatkiem tłuszczów przeciwwskazanych. |
| Ziemniaki | Gotowane, pieczone | Smażone z tłuszczem, frytki., puree w proszku |
| Owoce | Wszystkie owoce: świeże, mrożone, gotowane, pieczone, musy owocowe, dżemy owocowe niskosłodzone (w ograniczonych ilościach), owoce suszone (w ograniczonych ilościach) | Owoce w syropach cukrowych, owoce kandyzowane, przetwory owocowe wysokosłodzone |
| Desery | Kisiele, budynie, galaretki, przeciery owocowe- niskosłodzone (do 5g/ 250ml produktu) | Ciasta i torty, czekolada, lody, chałwa, orzechy, wyroby z ciasta francuskiego, wyroby czekoladopodobne |
| Przyprawy | Wszystkie naturalne przyprawy: np. sok z cytryny, pietruszka, zielony koper, majeranek, bazylia, melisa. | Kostki rosołowe i esencje bulionowe, gotowe bazy do zup i sosów, gotowe dressingi, przyprawy wzmacniające smak w postaci płynnej i stałej |
Założenia dla diety o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych:
wartość energetyczna: 1800 – 2400 kcal
Białko 60-120 g
Tłuszcz 55-80 g, w tym nasycone kwasy tłuszczowe możliwie jak najmniej, nie więcej niż 7%En
Węglowodany 200-390 g
Dieta płynna
Dieta płynna ma na celu złagodzenie pragnienia i dostarczenie niezbędnej ilości płynów. Stosowana jest możliwie krótko.
Dieta płynna wskazana jest:
- według wskazań lekarza
- z chorobami jamy ustnej i przełyku
- u osób, które nie tolerują pożywienia (nudności, wymioty, brak łaknienia, biegunka)
- • w pierwszych dobach po zabiegu operacyjny
Cel diety:
Celem diety płynnej jest odciążenie układu pokarmowego oraz dostarczenie niezbędnej ilości płynów.
Uwagi:
W skład diety płynnej może wchodzić również odtłuszczony rosół, bardzo rozcieńczony kleik, klarowne soki owocowe. W diecie płynnej nie bierze się pod uwagę wartości odżywczej i energetycznej ze względu na krótki czas stosowania diety.
Dieta łatwo strawna
Dieta łatwo strawna jest modyfikacją żywienia podstawowego.
Dieta łatwo strawna wskazana jest:
- w stanach zapalnych błony śluzowej żołądka i jelit
- w nadmiernej pobudliwości jelita grubego
- w nowotworach przewodu pokarmowego
- w wyrównanych chorobach nerek i dróg moczowych
- w chorobach infekcyjnych przebiegających z gorączką
- w zapalnych chorobach płuc i opłucnej o przebiegu ostrym
- w przewlekłych chorobach układu oddechowego przebiegających z rozedmą
- w okresie rekonwalescencji po zabiegach chirurgicznych
- u chorych długo leżących, u których dochodzi do zaburzenia pracy przewodu pokarmowego
- dla osób w wieku podeszłym
Cel diety:
Celem diety jest dostarczenie choremu wszystkich niezbędnych składników pokarmowych oraz ograniczenie produktów i potraw ciężko strawnych.
Uwagi technologiczne:
Potrawy przyrządza się metodą gotowania w wodzie, na parze, duszenia bez obsmażania oraz pieczenia w folii, w pergaminie, w naczyniach ceramicznych, na ruszcie, w piekarniku lub w opiekaczu elektrycznym.
Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie łatwo strawnej:
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | Mleko 2 % tłuszczu, kawa zbożowa z mlekiem, słaba herbata, woda niegazowana, jogurt, kefir, maślanka | Kakao, płynna czekolada, mocna kawa, woda gazowana, napoje gazowane |
| Produkty zbożowe | Chleb pszenny, bułki, biszkopt, sucharki, drobne kasze:manna, krakowska, jęczmienna, ryż, drobne makarony | Chleb żytni świeży, chleb razowy, pieczywo chrupkie żytnie, pieczywo z otrębami, rogaliki francuskie, grube kasze: pęczak, gryczana |
| Dodatki do pieczywa | Ser biały (chudy lub półtłusty), serek homogenizowany, mięso gotowane, chude wędliny tj. szynka, polędwica z drobiu | Tłuste wędliny, konserwy, salceson, smalec, sery żółte i topione, sery pleśniowe, sery typu Fromage |
| Zupy i sosy gorące | Rosół jarski, jarzynowa, ziemniaczana, owocowa, krupnik, zupy warzywne czyste (barszcz, pomidorowa), sosy łagodne np. koperkowy, pomidorowy, potrawkowy | Zupy tłuste, zawiesiste, na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, zaprawiane śmietaną, z zasmażkami, pikantne, z warzyw strączkowych, kapustnych, mocne rosoły, buliony, sosy cebulowy, grzybowy, ostre sosy |
| Jaja | Gotowane na miękko, w koszulkach, jaja sadzone | Gotowane na twardo i smażone w zwykły sposób |
| Mięso, drób, ryby | Kurczak, indyk, królik, chuda cielęcina, chuda wołowina, chuda wieprzowina w ograniczonej ilości, chude ryby np. dorsz, pstrąg strumieniowy, sola, morszczuk, sandacz, okoń, szczupak, mintaj | Tłuste gatunki, wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, tłuste ryby np. węgorz, tłusty karp; potrawy smażone z mięsa, drobiu i ryb, ryby wędzone |
| Tłuszcze | Olej rzepakowy, olej słonecznikowy, oliwa z oliwek, masło, margaryny miękkie | Smalec, słonina, margaryny twarde |
| Warzywa | Młode, soczyste: marchew, dynia, kabaczki, pietruszka, seler, szpinak, brokuły, buraki, pomidory bez skórki, sałata zielona | Warzywa kapustne, cebula, czosnek, pory, suche nasiona roślin strączkowych, papryka, ogórki, rzodkiewka, rzepa, warzywa marynowane |
| Ziemniaki | Gotowane, pieczone | Smażone z tłuszczem, frytki |
| Owoce | Dojrzałe i soczyste (bez skórki i pestek): jagodowe, brzoskwinie, morele, banany, jabłka pieczone | Wszystkie owoce niedojrzałe,gruszki, śliwki, czereśnie, owoce marynowane, owoce suszone |
| Desery | Kisiele, budynie, galaretki, przeciery owocowe, miód, dżemy bez pestek | Ciasta i torty, czekolada, lody, chałwa, orzechy |
| Przyprawy | Sok z cytryny, cukier, pietruszka, zielony koper, majeranek, tymianek, bazylia, lubczyk, wanilia, goździki | Ostre: ocet, pieprz, papryka, chili, curry, musztarda, gorczyca |
Założenia dla diety łatwo strawnej:
wartość energetyczna: 1800 – 2400 kcal
Białko 75-80 g
Tłuszcz 65 g
Węglowodany przyswajalne 275 g
Dieta łatwo strawna z ograniczeniem tłuszczu (wątrobowa, trzustkowa)
Dieta łatwo strawna z ograniczeniem tłuszczu jest modyfikacją diety łatwo strawnej (ograniczenie produktów będących źródłem tłuszczu zwierzęcego oraz obfitujących w cholesterol).
Dieta łatwo strawna z ograniczeniem tłuszczu wskazana jest:
- w przewlekłym zapaleniu i kamicy pęcherzyka żółciowego oraz dróg żółciowych
- w chorobach miąższu wątroby – przewlekłym zapaleniu wątroby, marskości wątroby
- w przewlekłym zapaleniu trzustki
- we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego – w okresie zaostrzenia choroby
- w okresie zaostrzenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego
- w okresie zaostrzenia choroby Leśniowskiego-Crohna
Cel diety:
Celem diety jest ochrona wymienionych narządów przez zmniejszenie ich aktywności wydzielniczej.
Uwagi technologiczne:
Potrawy przyrządza się metodą gotowania w wodzie, na parze, duszenia bez obsmażania oraz pieczenia w folii, w pergaminie, w naczyniach ceramicznych, na ruszcie lub w piekarniku.
Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie łatwo strawnej z ograniczeniem tłuszczu:
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | Mleko, kawa zbożowa z mlekiem, słaba herbata, woda niegazowana, jogurt i kefir 1,5 – 0,5% tłuszczu, maślanka 0,5% tłuszczu | Kakao, płynna czekolada, mocna herbata, kawa naturalna, woda gazowana, mleko pełnotłuste |
| Produkty zbożowe | Chleb pszenny, bułki, sucharki, drobne kasze:manna, krakowska, jęczmienna, ryż, drobne makarony | Chleb świeży, chleb żytni, chleb razowy, graham, pieczywo chrupkie żytnie, pieczywo z otrębami, rogaliki, francuskie, grube kasze: pęczak, gryczana |
| Dodatki do pieczywa | Chudy twaróg, mięso gotowane, chude wędliny tj. szynka, polędwica z drobiu, miód, dżemy bez pestek, ścięte białko jajka | Tłuste wędliny, konserwy, salceson, smalec, sery żółte i topione, sery pleśniowe, sery typu Fromage, jaja gotowane, jajecznica z całych jajek |
| Zupy i sosy gorące | Rosół jarski, zupa jarzynowa, ziemniaczana, przetarta owocowa, krupnik, sosy łagodne np. koperkowy | Zupy tłuste, zawiesiste, na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, zaprawiane śmietaną, z zasmażkami, pikantne, z warzyw strączkowych, kapustnych, mocne rosoły, sosy ostre (np. chrzanowy, musztardowy), sosy śmietanowe |
| Mięso, drób, ryby | Kurczak, indyk, królik, chuda cielęcina, chuda wołowina, chuda wieprzowina w ograniczonej ilości, chude ryby np. dorsz, pstrąg strumieniowy, sola, morszczuk, sandacz, okoń, szczupak, mintaj | Tłuste gatunki, wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, tłuste ryby np. węgorz, tłusty karp, łosoś; potrawy smażone z mięsa, drobiu i ryb, ryby wędzone, marynowane |
| Tłuszcze | W ograniczonej ilości: olej rzepakowy, olej słonecznikowy, oliwa z oliwek, masło, margaryny miękkie | Smalec, słonina, margaryny twarde |
| Warzywa | Młode, soczyste np. marchew, dynia, kabaczki, pietruszka, seler, cukinia, pomidory bez skórki, sałata zielona | Warzywa kapustne, cebula, czosnek, pory, suche nasiona roślin strączkowych, papryka, ogórki, rzodkiewka, rzepa, warzywa marynowane |
| Ziemniaki | Gotowane, pieczone | Smażone z tłuszczem, frytki |
| Owoce | Dojrzałe i soczyste (bez skórki i pestek) np. jagodowe, brzoskwinie, morele, banany, jabłka pieczone, gotowane | Wszystkie owoce niedojrzałe,gruszki, śliwki, czereśnie, owoce marynowane, owoce suszone |
| Desery | Kisiele, budynie, galaretki, przeciery owocowe, | Ciasta i torty, czekolada, lody, chałwa, orzechy, słodycze zawierające kakao, orzechy |
| Przyprawy | Sok z cytryny, cukier, pietruszka, zielony koper, melisa, majeranek, wanilia, cynamon | Ostre: ocet, pieprz, papryka, chili, curry, musztarda, gorczyca |
Założenia dla diety łatwo strawnej z ograniczeniem tłuszczu:
wartość energetyczna: 1800-2400 kcal
Białko 80-85 g
Tłuszcz 40 – 50 g
Węglowodany przyswajalne 330 g
Dieta łatwo strawna z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego
Dieta łatwo strawna z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego jest modyfikacją diety łatwo strawnej (ograniczona ilość produktów działających pobudzająco ma czynność wydzielniczą żołądka). Do produktów przeciwwskazanych zalicza się: mocne rosoły, buliony, esencjonalne wywary warzywne, grzybowe, galarety, wody gazowane, kwaśne napoje, nierozcieńczone soki, napoje alkoholowe, kawę, mocną herbatę, produkty marynowane, wędzone, potrawy pikantne, ostre, smażone.
Dieta łatwo strawna z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego wskazana jest:
- w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy
- w przewlekłym nadkwaśnym nieżycie żołądka
- w refluksie żołądkowo – przełykowym
- w dyspepsjach czynnościowych żołądka
Cel diety:
Celem diety jest dostarczenie choremu wszystkich niezbędnych składników pokarmowych, ograniczenie produktów i potraw pobudzających wydzielanie kwasu solnego, neutralizowanie soku żołądkowego oraz niedrażnienie chemiczne, mechaniczne, termiczne błony śluzowej żołądka.
Uwagi technologiczne:
Potrawy przyrządza się metodą gotowania w wodzie, na parze. Można stosować duszenie bez obsmażania na tłuszczu. Tłuszcz dodaje się do potraw gotowych.
Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie łatwo strawnej z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego.
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | Mleko słodkie, kawa zbożowa z mlekiem, słaba herbata, woda niegazowana | Kakao, płynna czekolada, mocna herbata, kawa naturalna, napoje gazowane, kwaśne przetwory mleczne, maślanka |
| Produkty zbożowe | Chleb pszenny, bułki, biszkopt, ciasto drożdżowe, drobne kasze:manna, krakowska, jęczmienna, ryż, drobne makarony | Chleb świeży, żytni chleb razowy, pieczywo chrupkie żytnie, grube kasze: pęczak, gryczana |
| Dodatki do pieczywa | Twarożek, serek homogenizowany, mięso gotowane, chude wędliny tj. szynka, polędwica z drobiu, jajka na miękko | Tłuste wędliny, konserwy, salceson, smalec, sery żółte i topione, sery pleśniowe, sery typu Fromage, feta, jajka na twardo |
| Zupy i sosy gorące | Rosół jarski, jarzynowa, ziemniaczana, krupnik, sosy łagodne np. koperkowy, potrawkowy | Zupy tłuste, zawiesiste, na wywarach mięsnych, grzybowych, zaprawiane kwaśną śmietaną, pikantne, z warzyw strączkowych, kapustnych,rosoły, cebulowa, porowa, sosy grzybowy, musztardowy, chrzanowy, ostre sosy |
| Mięso, drób, ryby | Kurczak, indyk, królik, chuda cielęcina, chuda wieprzowina w ograniczonej ilości, chude ryby np. dorsz, pstrąg strumieniowy, sola, morszczuk, sandacz, okoń, szczupak, mintaj | Tłuste gatunki, wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, tłuste ryby np. węgorz, tłusty karp; potrawy marynowane, wędzone, smażone z mięsa, drobiu i ryb |
| Tłuszcze | Olej rzepakowy, olej słonecznikowy, oliwa z oliwek, masło, śmietanka | Smalec, słonina, margaryny twarde, kwaśna śmietana |
| Warzywa | Młode, soczyste, gotowane: marchew, dynia, kabaczki, pietruszka, seler, szpinak, brokuły, buraki, pomidory bez skórki, sałata zielona | Warzywa kapustne, cebula, czosnek, pory, suche nasiona roślin strączkowych, papryka, ogórki, kukurydza, grzyby, rzodkiewka, rzepa, warzywa marynowane, solone |
| Ziemniaki | Gotowane, w postaci puree | Smażone z tłuszczem, frytki, krążki |
| Owoce | Dojrzałe i soczyste (bez skórki i pestek) np. jagodowe, brzoskwinie, morele, banany, jabłka pieczone, gotowane | Wszystkie owoce niedojrzałe, kwaśne, gruszki, śliwki, czereśnie, agrest, owoce marynowane, owoce suszone |
| Desery | Kisiele, budynie, galaretki, przeciery owocowe | Ciasta i torty, czekolada, lody, chałwa, orzechy, ciasta z proszkiem spulchniającym |
| Przyprawy | Bardzo łagodne: cukier, wanilia, sok z cytryny, zielona pietruszka, koper, cynamon | Ostre: ocet, pieprz, papryka ostra, chili, curry, musztarda, gorczyca, maggi, chrzan, kostki bulionowe |
Założenia dla diety łatwo strawnej z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego:
wartość energetyczna: 1800 – 2400 kcal
Białko 80 g
Tłuszcz 70 g
Węglowodany 265 g
Dieta płynna (wzmocniona)
Charakterystyczną cechą diety jest jej konsystencja. Dieta jest łatwo strawna, uboga w błonnik pokarmowy, bez ostrych przypraw. Posiłki spożywane są w sposób naturalny, a gdy żywienie doustne nie jest możliwe pożywienie podawane jest przez sondę.
Dieta płynna (wzmocniona) wskazana jest :
- w chorobach jamy ustnej i przełyku
- u chorych nieprzytomnych
- w innych stanach chorobowych według wskazań lekarza
Cel diety:
Celem diety jest dostarczenie choremu odpowiedniej ilości energii i składników pokarmowych oraz ochronę jamy ustnej i przewodu pokarmowego przed drażnieniem mechanicznym, chemicznym i termicznym pokarmów.
Uwagi technologiczne:
Posiłki mają konsystencję płynna – pokarmy są przecierane lub miksowane:
- produkty powinny być świeże
- pieczywo należy namoczyć lub zmiksować
- kasze podawać w formie kleików
- sery należy zmiksować z mlekiem lub śmietanką
- jaja należy zagotować oraz zmiksować z mlekiem lub śmietanką
- żółtka dodawać do zup lub kleików (podać po zagotowaniu)
- mięso, ziemniaki, warzywa należy podawać zmiksowane w zupie
- warzywa i owoce podawać w formie soków, przecierów
- potrawy można wzbogacić mlekiem w proszku lub preparatami przemysłowymi
Produkty zalecane w diecie płynnej wzmocnionej:
Kasze w formie kleików, mąka, biszkopty, suchary, bułka pszenna, mleko, ser biały homogenizowany, jaja gotowane, żółtka jaja, chude mięso (kurczak i indyk bez skóry, cielęcina, wołowina), chude ryby (dorsz, leszcz, sola, szczupak, morszczuk), chuda szynka, polędwica, masło, słodka śmietanka, olej rzepakowy, słonecznikowy, oliwa z oliwek, ziemniaki, warzywa i owoce gotowane, przetarte lub zmiksowane, przeciery z owoców, cukier, miód, kompoty przetarte, łagodne przyprawy w ograniczonych ilościach (sok z cytryny, cukier, sól, koperek, wanilia, cynamon)
Wszystkie posiłki mają konsystencję płynną, są zmiksowane i rozcieńczone.
Produkty przeciwwskazane w diecie płynnej wzmocnionej:
Pieczywo świeże, żytnie, razowe, kasze grube nieprzetarte, przekwaszone mleko, sery żółte, topione, jaja na surowo, tłuste gatunki mięs, tłuste wędliny, tłuste ryby, kwaśna śmietana, smalec, słonina, warzywa kapustne, warzywa cebulowe, papryka, ogórki, suche nasiona roślin strączkowych, brukiew, rzepa, wszystkie warzywa surowe, gruszki, śliwki, czereśnie, agrest, owoce surowe, owoce suszone, orzechy, chałwa, czekolada, kakao, ostre przyprawy.
Założenia dla diety płynnej wzmocnionej:
wartość energetyczna: 2000 kcal
Białko 80 g
Tłuszcz 75 g
Węglowodany przyswajalne 250 g
Dieta papkowata
Dieta papkowata jest modyfikacją diety łatwostrawnej. Modyfikacja polega na zmianie konsystencji produktów i potraw, które podawane są w formie papkowatej, która nie wymaga gryzienia. Dieta powinna być prawidłowo zbilansowana i urozmaicona pod kątem udziału grup produktów spożywczych: produktów zbożowych, mlecznych, warzyw i owoców, ziemniaków, produktów mięsnych i ryb, tłuszczów.
Dieta papkowata wskazana jest :
- w chorobach jamy ustnej i przełyku (zapalenia przełyku, rak przełyku, zwężenie przełyku, żylaki przełyku)
- u chorych z utrudnionym gryzieniem i połykaniem
- w niektórych chorobach przebiegających z gorączką
- w innych stanach chorobowych według wskazań lekarza
Cel diety:
Celem diety jest dostarczenie choremu odpowiedniej ilości energii i składników pokarmowych oraz ochronę jamy ustnej i przewodu pokarmowego przed drażnieniem mechanicznym, chemicznym i termicznym pokarmów.
Uwagi technologiczne:
Potrawy przyrządza się metodą gotowania tradycyjnego lub na parze, duszenia bez wcześniejszego obsmażania. Dozwolone jest pieczenie bez dodatku tłuszczu, np. folii aluminiowej, w rękawach do pieczenia, pergaminie, naczyniach żaroodpornych oraz w piecach konwekcyjnych. Ugotowane danie powinno być ostudzone, następnie zmiksowane, doprowadzone do odpowiedniej papkowatej konsystencji. Do zagęszczania potraw zaleca się stosowanie zawiesiny z mąki, kaszy manny, płatków ryżowych lub ryżu oraz mleka lub wody. Wyklucza się zabielanie zup i sosów śmietaną i jej roślinnymi odpowiednikami np. mleczkiem kokosowym.
Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie papkowatej:
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | Woda niegazowana, słabe napary herbat: np. czarna, zielona, czerwona; napary owocowe, kawa zbożowa (w ograniczonych ilościach), soki warzywne, kompoty (bez dodatku cukru lub z małą ilością cukru – do 5g/250ml) | Woda gazowana, napoje gazowane, napoje wysokosłodzone, nektary owocowe, mocne napary kawy i herbaty |
| Produkty zbożowe | Wszystkie mąki średniego i niskiego przemiału, namoczone białe pieczywo pszenne, żytnie i mieszane; kasze średnio i drobnoziarniste, np.: manna, kukurydziana, jęczmienna (mazurska, wiejska), orkiszowa, jaglana; płatki naturalne błyskawiczne, np. owsiane, gryczane, jęczmienne, żytnie, ryżowe; ryż biały, namoczone suchary | Wszystkie mąki pełnoziarniste, pieczywo z dodatkiem cukru, słodu, syropów, miodu, karmelu; produkty mączne smażone w dużej ilości tłuszczu; płatki śniadaniowe słodzone; ryż brązowy, otręby |
| Dodatki do pieczywa | Sery twarogowe chude i półtłuste, rozdrobnione (zmiksowane) chude gatunki wędlin niemielonych : drobiowych, wieprzowych, wołowych, rozdrobnione (zmiksowane) chude gatunki kiełbas, jaja gotowane na miękko, rozdrobione | Tłuste wędliny, tłuste i niskogatunkowe kiełbasy, parówki, mielonki, mortadele, pasztety, wędliny podrobowe, np.salceson, mięsa surowe np. tatar, sery tłuste, jajko gotowane na twardo, jaja sadzone, smażone w tłuszczu. |
| Zupy i sosy gorące | Zupy przecierane, zupy kremy, Sosy, zupy przygotowane z naturalnych składników, doprawione naturalnymi ziołami przyprawami | Zupy na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, rosoły, buliony, kapuśniak, ogórkowa, z nasion strączkowych, zaprawiane śmietaną, zasmażkami, zupy w proszku. Sosy ostre na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, zasmażane. |
| Mięso, drób, ryby | Rozdrobnione (zmiksowane) z małą zawartością tłuszczu: drób, chuda wołowina,chude partie wieprzowiny, np. polędwica, schab, szynka | Z dużą zawartością tłuszczu, tłusta wieprzowina i wołowina, mięsa smażone, peklowane, mięso surowe: tatar |
| Tłuszcze | Masło (w ograniczonych ilościach), miękka margaryna, oleje roślinne, np. olej rzepakowy, oliwa z oliwek | Smalec, twarde margaryny, majonez, tłuszcz kokosowy i palmowy, „masło kokosowe”, frytura |
| Warzywa | Rozdrobnione (np. przetarte, zmiksowane) warzywa świeże, mrożone, gotowane, duszone z niewielkim dodatkiem tłuszczu, pieczone, pomidor bez skóry | Warzywa nierozdrobnione, w postaci wymagającej gryzienia; warzywa kapustne (kapusta, brukselka, kalafior, brokuł, rzodkiewka, rzepa); warzywa cebulowe podawane na surowo oraz smażone: cebula, por, czosnek, szczypior; ogórki, papryka, kukurydza; warzywa przetworzone tj. warzywa konserwowe, warzywa smażone lub przyrządzane z duża ilością tłuszczu; kiszona kapusta, grzyby; surówki z dodatkiem śmietany |
| Ziemniaki | Gotowane, pieczone | Smażone ziemniaki: frytki, placki, chipsy. |
| Owoce | Dojrzałe rozdrobnione (bez skórki i pestek); przeciery i musy owocowe z niską zawartością lub bez dodatku cukru; owoce drobnopestkowe, np.: porzeczka, agrest, maliny, jagoda, truskawki (wyłącznie pozbawione pestek, przetarte przez sito) | Owoce nierozdrobnione, wymagające gryzienia; owoce niedojrzałe; owoce ciężkostrawne (czereśnie, gruszki, śliwki); owoce w syropach cukrowych; owoce kandyzowane; przetwory owocowe wysokosłodzone; owoce suszone |
| Desery | Kisiele z dozwolonych owoców, budyń – bez dodatku cukru lub z małą ilością cukru (do 5g/250 ml produktu); namoczone ciasta drożdżowe, niesłodzone; namoczone ciasta biszkoptowe, niskosłodzone (bez dodatku proszku do pieczenia) | Słodycze zawierające duże ilości tłuszczu i cukru, torty, ciasta z kemami, ciasto francuskie, czekolada i wyroby czekoladopodobne |
| Przyprawy | Łagodne naturalne przyprawy ziołowe i korzenne, np.: liść laurowy, koper, kminek, tymianek, pieprz ziołowy, oregano, cynamon,, pietruszka, | Ostre przyprawy: czarny pieprz, ostra papryka chili, kostki rosołowe gotowe sosy, musztarda, ketchup, ocet, chrzan, maggi |
Założenia dla diety papkowatej:
Wartość energetyczna: 1800 – 2400 kcal
Białko 60-120 g
Tłuszcz 55-80 g,
Węglowodany 200-390 g
Dieta bogatobiałkowa
Dieta bogatobiałkowa jest modyfikacją diety łatwo strawnej. Modyfikacja polega na zwiększeniu ilości białka do 100 – 120 g/ dobę.
Dieta bogatobiałkowa wskazana jest:
- u pacjentów wyniszczonych
- w chorobach nowotworowych
- w rozległych oparzeniach
- w zranieniach
- w chorobach przebiegających z gorączką
- dla rekonwalescentów po przebytych chorobach
Cel diety:
Celem diety jest dostarczenie choremu odpowiedniej ilości białka do budowy i odbudowy tkanek ustrojowych, enzymów, hormonów, białek osocza.
Uwagi technologiczne:
Potrawy przyrządza się metodą gotowania w wodzie, na parze, duszenia bez obsmażania oraz pieczenia w folii, w pergaminie, w naczyniach ceramicznych, na ruszcie, w piekarniku lub w opiekaczu elektrycznym.
Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie bogatobiałkowej
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | Mleko 2 % tłuszczu, kawa zbożowa z mlekiem, słaba herbata, woda niegazowana, jogurt, kefir, maślanka | Kakao, płynna czekolada, mocna kawa, woda gazowana, napoje gazowane |
| Produkty zbożowe | Chleb pszenny, bułki, biszkopt, sucharki, herbatniki, drobne kasze:manna, krakowska, jęczmienna, ryż, drobne makarony | Chleb żytni świeży, chleb razowy, pieczywo chrupkie żytnie, pieczywo z otrębami, rogaliki francuskie, grube kasze: pęczak, gryczana |
| Dodatki do pieczywa | Ser twarogowy chudy i półtłusty, serek homogenizowany, mięso gotowane, chude wędliny tj. szynka, polędwica z drobiu | Tłuste wędliny, konserwy, salceson, smalec, sery żółte i topione, sery pleśniowe, sery feta, jaja gotowane na twardo i smażone z tłuszczem |
| Zupy i sosy gorące | Rosół jarski, jarzynowa, ziemniaczana, owocowa, krupnik, sosy łagodne ze słodką śmietaną | Zupy tłuste, zawiesiste, na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, pikantne, z warzyw strączkowych, kapustnych, sosy cebulowy, grzybowy, ostre sosy |
| Mięso, drób, ryby | Kurczak, indyk, królik, chuda cielęcina, chuda wołowina, chuda wieprzowina, chude ryby np. dorsz, pstrąg strumieniowy, morszczuk, sandacz, okoń, szczupak, mintaj | Tłuste gatunki, wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, tłuste ryby np. węgorz, tłusty karp; potrawy smażone z mięsa, drobiu i ryb, ryby wędzone |
| Tłuszcze | Olej rzepakowy, olej słonecznikowy, oliwa z oliwek, masło, słodka śmietanka 18% | Smalec, słonina, boczek, margaryny twarde |
| Warzywa | Młode, soczyste: marchew, dynia, kabaczki, pietruszka, seler, szpinak, brokuły, buraki, pomidory bez skórki, sałata zielona | Warzywa kapustne, cebula, czosnek, pory, suche nasiona roślin strączkowych, papryka, ogórki, rzodkiewka, rzepa, warzywa marynowane, zasmażane |
| Ziemniaki | Gotowane, pieczone | Smażone z tłuszczem, frytki |
| Owoce | Dojrzałe i soczyste (bez skórki i pestek): jagodowe, brzoskwinie, morele, banany, jabłka pieczone | Wszystkie owoce niedojrzałe,gruszki, śliwki, czereśnie, owoce marynowane |
| Desery | Kisiele, budynie, galaretki, przeciery owocowe | Ciasta i torty, czekolada, lody, chałwa, orzechy |
| Przyprawy | Sok z cytryny, cukier, pietruszka, zielony koper, majeranek, bazylia, melisa | Ostre: ocet, pieprz, papryka, chili, curry, musztarda, gorczyca |
Założenia dla diety bogatobiałkowej:
wartość energetyczna: 2300 kcal
Białko 100-130 g
Tłuszcz 70 g
Węglowodany 280 – 310 g
Dieta ubogoenergetyczna
Dieta ubogoenergetyczna jest dietą o obniżonej wartości energetycznej, zrównoważoną pod względem zawartości składników odżywczych.
Dieta ubogoenergetyczna wskazana jest:
- w redukcji masy ciała u osób z nadwagą i otyłością
Cel diety:
Celem diety jest redukcja masy ciała, jednocześnie zapewnienie prawidłowego funkcjonowania organizmu i utrzymanie dobrego samopoczucia pacjenta.
Uwagi technologiczne:
Potrawy przyrządza się metodą gotowania w wodzie, na parze, w szybkowarach, w kombiwarze. Można stosować duszenie bez dodatku tłuszczu lub pieczenie w folii, w pergaminie, w naczyniach ceramicznych. Tłuszcz w ograniczonej ilości, w postaci oleju, masła, miękkiej margaryny najkorzystniej jest dodawać do potraw na surowo.
Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie ubogoenergetycznej
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | Mleko chude 1,5 -0,5% tłuszczu, kawa zbożowa bez cukru, woda niegazowana, jogurt chudy, kefir chudy, herbata czarna, zielona, czerwona (bez cukru), soki z warzyw i owoców (bez cukru) | Kakao, wszystkie napoje słodzone cukrem, soki owocowe z cukrem,lemoniada |
| Produkty zbożowe | Chleb razowy graham, chleb pełnoziarnisty, ryż brązowy, kasze gruboziarniste | Bułeczki, rogale, wypieki z dodatkiem cukru, ciasta, chleb na miodzie |
| Dodatki do pieczywa | Ser twarogowy chudy, serek homogenizowany chudy, serek twarogowy ziarnisty, mięso gotowane, chude wędliny tj. szynka, polędwica z drobiu, pasty z mięsa lub warzyw | Tłuste wędliny, konserwy, salceson, smalec, sery żółte i topione, sery pleśniowe, sery typu Fromage, ser feta, miód, dżemy, marmolady |
| Zupy i sosy gorące | Jarzynowe czyste np. pomidorowa, grzybowa, barszcz czerwony, chudy rosół | Zupy tłuste, zawiesiste, zagęszczane zasmażkami, z dużą ilością śmietany, owocowe z cukrem Sosy zawiesiste, tłuste, esencjonalne |
| Mięso, drób, ryby | Kurczak, indyk, królik, chuda cielęcina, chuda wołowina, chude ryby np. dorsz, pstrąg strumieniowy, morszczuk, sandacz, okoń, szczupak, mintaj | Tłuste gatunki, wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, podroby, tłuste ryby np. węgorz, łosoś, śledź, potrawy smażone z mięsa, drobiu i ryb |
| Tłuszcze | Olej rzepakowy, olej słonecznikowy, oliwa z oliwek, masło, | Smalec, słonina, margaryny twarde |
| Warzywa | Wszystkie warzywa | Surówki i warzywa gotowane z dodatkiem dużej ilości majonezu, śmietany, żółtek, cukru |
| Ziemniaki | Gotowane, pieczone | Smażone, chipsy ziemniaczane, frytki, placki ziemniaczane, pyzy |
| Owoce | Wszystkie owoce | Owoce w syropach, kompoty z cukrem, sałatki owocowe z cukrem, galaretki ze śmietaną i cukrem |
| Desery | Kompoty, kisiele, galaretki | Ciasta i torty, czekolada, lody, chałwa, orzechy, wszystkie desery z cukrem, miodem, kremy, marmolady, wszystkie z dużą zawartością tłuszczu |
| Przyprawy | Sok z cytryny, zielony koper, pietruszka, czosnek, cebula, jarzynka, kminek, majeranek, bazylia | Bardzo ostre, papryka ostra, ocet, chili, musztarda, pieprz, sól w większych ilościach |
Założenia dla diety ubogoenergetycznej:
wartość energetyczna: 1500 – 1800 kcal
Białko 80 – 85g
Tłuszcz 40 – 50 g
Węglowodany przyswajalne 175 – 225g
Dieta z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów
Dieta polega na ograniczeniu glukozy, fruktozy i sacharozy, a zwiększeniu podawania węglowodanów złożonych (skrobi i błonnika pokarmowego).
Dieta z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów wskazana jest:
- w cukrzycy w przypadku upośledzonej tolerancji glukozy
Cel diety:
Celem diety jest uzyskanie i utrzymanie optymalnych wartości gospodarki węglowodanowej, lipidowej i ciśnienia tętniczego oraz zapobieganie późniejszym powikłaniom cukrzycy.
Uwagi technologiczne:
Potrawy przyrządza się metodą gotowania w wodzie, na parze, w szybkowarach, w kombiwarze. Można stosować duszenie bez dodatku tłuszczu lub pieczenie w folii, w pergaminie, w naczyniach ceramicznych, na ruszcie lub w piekarniku. Nie należy rozgotowywać produktów zbożowych i warzyw.
Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | Woda przegotowana, wody mineralne niegazowane, herbata bez cukru, kawa zbożowa, napoje z warzyw bez cukru, mleko 2% tłuszczu, koktajl mleczno owocowy bez cukru, jogurt naturalny, kefir | Wszystkie napoje słodzone cukrem, kakao, mocna kawa, napój z owoców i śmietanki, tłuste mleko, napoje alkoholowe, soki owocowe z cukrem, lemoniada, coca – cola, pepsi |
| Produkty zbożowe | Chleb razowy graham, chleb pełnoziarnisty, chrupki Płatki owsiane, żytnie, jęczmienne; ryż brązowy; kasze gruboziarniste gryczana, jęczmienna, pęczak; makaron ugotowany al dente | Wypieki z dodatkiem cukru, chleb na miodzie, pieczywo delikatesowe z dodatkiem karmelu, bułki maślane, biszkopt z cukrem, babki drożdżowe, ciasta kruche, ucierane, paluszki słone, krakersy. |
| Dodatki do pieczywa | Chude wędliny, szynka, polędwica, drobiowe, pasty z mięsa i warzyw, ser twarogowy, chudy serek homogenizowany Dwa całe jajka na tydzień | Tłuste wędliny, kiszka, parówki, konserwy mięsne, pasztetowa, salceson, tłuste sery podpuszczkowe, ser twarogowy tłusty, sery topione, miód, dżemy, konfitury. |
| Zupy i sosy gorące | Zupy jarzynowe z warzyw ubogo węglowodanowych, czyste: pomidorowa, barszcz czerwony. koperkowa, kalafiorowa, ryżowa, krupnik, rosół jarski Sosy na wywarach z warzyw np. pietruszkowy, koperkowy, pomidorowy, potrawkowy. | Zupy esencjonalne, np.: na tłustych wywarach mięsnych, zagęszczane zasmażkami, z dużą ilością śmietany, owocowe z cukrem. Sosy zawiesiste , tłuste, esencjonalne, słodkie. |
| Mięso, drób, ryby | Mięso chude: cielęcina, młoda wołowina, królik, kurczak, indyk, w ograniczonej ilości chuda wieprzowina,chude ryby np. dorsz, pstrąg strumieniowy | Tłuste gatunki mięsa: wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, podroby, tłuste ryby: węgorz, łosoś |
| Tłuszcze | Olej rzepakowy, olej słonecznikowy, sojowy, oliwa z oliwek, masło, margaryna | Smalec, słonina, boczek, margaryny twarde, olej palmowy, olej kokosowy |
| Warzywa | Warzywa świeże i mrożone. Soki warzywne. | Surówki i warzywa gotowane z dodatkiem dużej ilości majonezu, śmietany, żółtek, cukru |
| Ziemniaki | Gotowane, pieczone | Puree smażone z tłuszczem, frytki |
| Owoce | W ograniczonych ilościach owoce świeże i mrożone | Owoce w syropach, kompoty z cukrem, sałatki owocowe z cukrem, galaretki ze śmietaną i cukrem |
| Desery | Bez cukru: kompoty, kisiele, galaretki, budynie Sałatki owocowe bez cukru | Ciasta i torty, czekolada, lody, chałwa, wszystkie desery z cukrem, miodem, np. galaretki, kremy, marmolady, wszystkie z dużą zawartością tłuszczu, pączki, faworki |
| Przyprawy | Sok z cytryny, zielony koper, pietruszka, czosnek, cebula, jarzynka, kminek, majeranek, tymianek, bazylia | Bardzo ostre, papryka ostra, ocet, chili, musztarda, pieprz |
Założenia dla diety z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów:
wartość energetyczna: 2000 – 2200 kcal
Białko 75-100g
Tłuszcz 66-78g
Węglowodany przyswajalne 200-250g
Dieta niskobiałkowa
Dieta niskobiałkowa jest modyfikacją diety łatwo strawnej. Dieta charakteryzuje się zmniejszeniem ilości białka do granic tolerancji tego składnika przez chorego.
Dieta niskobiałkowa wskazana jest:
- w chorobach nerek i wątroby przebiegających z niewydolnością tych narządów.
Cel diety:
Celem diety jest zapobieganie wytwarzaniu toksycznych dla organizmu produktów przemiany białkowej, ochrona zmienionych narządów (wątroby, nerek) oraz utrzymanie możliwie dobrego stanu odżywienia pacjenta przez dostarczenie potrzebnej ilości energii i składników pokarmowych.
Uwagi technologiczne:
Potrawy przyrządza się metodą gotowania, duszenia, pieczenia bez dodatku tłuszczu. Tłuszcz należy dodawać do gotowych potraw. Wszystkie posiłki przyrządza się bez dodatku soli. Wskazane jest również wypłukiwanie potasu z ziemniaków i warzyw przez moczenie, odlewanie wody w trakcie gotowania i niewykorzystywanie wywarów. Główne ograniczenia dotyczą ilości białka, z uwagi na duże restrykcje min 50% białka powinno być pochodzenia zwierzęcego.
Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie niskobiałkowej
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | W ograniczonych ilościach: herbata, herbata z mlekiem, kawa zbożowa, mleko, kefir, napoje owocowo-warzywne | Kakao, płynna czekolada, napoje alkoholowe, kawa naturalna |
| Produkty zbożowe | Pieczywo pszenne, niskobiałkowe, niskosodowe | Pieczywo żytnie, razowe, solone |
| Dodatki do pieczywa | Dżem, marmolada, miód; W ograniczonej ilości ser twarogowy, serek homogenizowany, mięso gotowane, jaja gotowane na miękko, pasty serowo- warzywne, serowo – rybne, mięso- jarzynowe | Tłuste wędliny, konserwy, salceson, smalec, sery żółte i topione, sery pleśniowe, sery typu Fromage, Feta, ryby wędzone, śledzie marynowane |
| Zupy i sosy gorące | Zupy jarzynowe z dozwolonych warzyw, ziemniaczana, przetarte owocowe. Sosy łagodne, zaciągane żółtkiem, zaprawiane masłem, zagęszczane skrobią ziemniaczaną, pszenną np. koperkowy, cytrynowy, potrawkowy | Zupy na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, rosoły, buliony, kapuśniak, ogórkowa, z nasion strączkowych, zaprawiane mąką, kwaśną śmietaną, zasmażkami, zupy w proszku. Sosy ostre na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, zasmażane |
| Mięso, drób, ryby | W ograniczonej ilości: chude gatunki tj. cielęcina, młoda wołowina, królik, kurczak, indyk, chude ryby gotowane np. dorsz, lin, pstrąg, | Wszystkie w większych ilościach, tłuste gatunki np. wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, tłuste ryby np. węgorz, łosoś, sum |
| Tłuszcze | Masło, olej: sojowy, słonecznikowy, rzepakowy, kukurydziany, oliwa z oliwek, margaryna miękka | Smalec, słonina, margaryny twarde, kwaśna śmietana |
| Warzywa | Pomidor bez skórki, marchew, dynia, buraczki, kabaczek, pietruszka, seler, szpinak, sałata zielona, cykoria, brokuły gotowane | Kiszonki, konserwowe z octem, warzywa solone, nasiona roślin strączkowych, ogórki, czosnek, cebula, brukiew, rzepa, kalarepa, warzywa zasmażane |
| Ziemniaki | Gotowane, w postaci puree | Smażone ziemniaki: frytki, placki, chipsy |
| Owoce | W umiarkowanych ilościach: owoce jagodowe,jabłka gotowane, morele, brzoskwinie | Owoce niedojrzałe, suszone, gruszki, daktyle, czereśnie, owoce marynowane, owoce w nadmiernej ilości |
| Desery | Kisiele z dozwolonych owoców, galaretki, ciastka ze skrobi pszennej i ziemniaczanej | Tłuste kremy, desery z czekoladą, orzechami, ciasta |
| Przyprawy | Sok z cytryny, cukier, pietruszka, zielony koper, majeranek, tymianek, bazylia, wanilia, cynamon | Ocet, pieprz, papryka ostra, chrzan, maggi, kostki bulionowe, ziele angielskie, liść laurowy |
Założenia dla diety niskobiałkowej:
wartość energetyczna: 2000 kcal
Białko 40 – 50 g
Tłuszcz 65 – 70g
Węglowodany przyswajalne 310 g
Dieta bezglutenowa
Dieta bezglutenowa jest modyfikacją diety podstawowej. Wartość energetyczna i zawartość poszczególnych składników odżywczych zbliżona do diety podstawowej. Dieta bezglutenowa wskazana jest dla pacjentów chorych na celiakię lub z nietolerancją glutenu. Z diety należy wykluczyć gluten, czyli pszenicę, żyto, jęczmień, owies oraz produkty, które je zawierają.
Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie bezglutenowej.
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | Herbata, kakao prawdziwe, soki owocowe i warzywne, kompoty owocowe, wody mineralne. | Kawa zbożowa, kakao owsiane, herbaty i napoje zawierające słód z jęczmienia. |
| Produkty zbożowe | Zboża i produkty ze zbóż niezawierających glutenu tj. ryżu, kukurydzy, gryki, prosa; pieczywo przygotowywane z mąki bezglutenowej; makarony przygotowywane z mąki ryżowej, kukurydzianej, ziemniaczanej lub sojowej, ryż biały i brązowy, płatki ryżowe, kaszki ryżowe, kasza kukurydziana, płatki i chrupki kukurydziane, kasza gryczana, płatki gryczane, kasza jaglana, produkty oznaczone symbolem „Przekreślony kłos”. | Wszystkie produkty zawierające pszenicę, żyto, jęczmień, owies (bułki, chleb pszenny, razowy, pumpernikiel), płatki (owsiane, pszenne, jęczmienne, żytnie, musli), kasze (manna, kuskus, jęczmienna, pęczak), mąki, makarony. |
| Zupy i sosy gorące | Domowe zupy i buliony przygotowane z warzyw świeżych lub mrożonych oraz z dozwolonych produktów. | Zupy z proszku, kostki bulionowe. |
| Mięso, ryby | Wszystkie gatunki świeżego mięsa, ryb, niektóre wędliny (jeśli oznaczono jako bezglutenowe). | Produkty mięsne i wędliny mogące zawierać dodatek produktów zawierających pszenice, żyto, owies, jęczmień (np. parówki, mielonki, pasztety, salceson, wędliny rozdrobnione). Potrawy mięsne i rybne z dodatkiem bułki – pulpety, krokiety, pieczeń rzymska. |
| Tłuszcze | Masło, margaryna, oleje. | Niektóre dressingi, niektóre majonezy. |
| Warzywa | Wszystkie świeże i mrożone. | |
| Ziemniaki | W każdej postaci, mąka ziemniaczana | |
| Owoce | Wszystkie świeże i mrożone. | |
| Przyprawy | Sól, pieprz, zioła, goździki, cynamon, gałka muszkatołowa, koncentrat pomidorowy. | Niektóre rodzaje curry oraz mieszanek przypraw, gotowe sosy, niektóre rodzaje ketchupu. |
Dieta niskosodowa
Dieta niskosodowa jest modyfikacją diety łatwo strawnej. Wartość energetyczna i zawartość poszczególnych składników odżywczych zbliżona do diety łatwo strawnej. Dieta niskosodowa wskazana jest dla chorych wymagających ograniczenia spożycia sodu. Posiłki przygotowywane są bez dodatku soli oraz z wykluczeniem produktów o dużej zawartości sodu np. wędlin, sera żółtego.
Dieta wegetariańska
Dieta wegetariańska jest modyfikacją diety podstawowej. Wartość energetyczna i zawartość poszczególnych składników odżywczych zbliżona do diety podstawowej. Z jadłospisu wyklucza się mięso oraz potrawy, które zostały przygotowane na mięsie np. zupy przygotowane na wywarze mięsnym.
Dieta bezmleczna
Dieta bezmleczna jest modyfikacją diety łatwo strawnej. Wartość energetyczna i zawartość poszczególnych składników odżywczych zbliżona do diety łatwo strawnej. Dieta bezmleczna wskazana jest dla osób, które nie tolerują białek mleka i laktozy. Jest to dieta eliminacyjna – z diety wyklucza się mleko oraz wszystkie produkty mleczne tj. jogurt, kefir, maślankę, serki homogenizowane, desery mleczne, sery żółte, sery topione, sery pleśniowe, sery białe, śmietanę oraz masło.
Dieta bezlaktozowa
Dieta bezlaktozowa jest modyfikacją diety podstawowej. Jest to dieta, która polega na wykluczeniu lub znacznym ograniczeniu produktów zawierających laktozę. Dieta bezlaktozowa wskazana jest dla osób, których tolerancja laktozy jest zaburzona w wyniku niedostatecznej ilości enzymu laktazy, lub w wyniku niektórych chorób zapalnych, np. celiakia.
Dieta wysokoenergetyczna
Dieta wysokoenergetyczna jest modyfikacją diety podstawowej. Jest to dieta o zwiększonej wartości energetycznej o 30 – 50% w porównaniu do diety podstawowej.
Diety indywidualne
Dieta indywidualnie dostosowana do potrzeb chorego np. niskofenyloalaninowa, niskopurynowa – na zlecenie lekarza lub dietetyka.
Diety zostały opracowane na podstawie:
- Ciborowska A., Rudnicka A.: „Dietetyka – żywienie zdrowego i chorego człowieka” Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2017
- Jarosz M.: „Zasady prawidłowego żywienia chorych w szpitalach” Instytut Żywności i Żywienia 2011
- Jarosz M. Rychlik E., Stoś K., Charzewska J.: „Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie”
- „Rodzaje diet, ich charakterystyka, rekomendowane i przeciwwskazane środki spożywcze wykorzystywane w poszczególnych rodzajach diet oraz wartość odżywcza i energetyczna stosowanych diet szpitalnych dla osób dorosłych” – Załącznik nr 2 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia 2025r.