Światowy Dzień Gruźlicy 24.03.2026

W Polsce w 2024 roku na gruźlicę zachorowało 4236 (4436) osób, o 200 mniej niż w roku 2023. Zapadalność na gruźlicę wszystkich postaci w 2024 roku wyniosła 11,3 (11,8) i była niższa  o  4,2% w porównaniu z rokiem poprzednim i o 32,3% mniejsza niż przed dziesięcioma laty.

      Nowe zachorowania na gruźlicę – było ich 3737 (3920) – współczynnik 9,9 (10,4) – stanowiły 88,2% (88,4%) ogółu zachorowań w 2024 roku. Ponowne zachorowania – 499 (516)  – współczynnik 1,3 (1,4) – stanowiły 11,8% (11,6%) zarejestrowanych przypadków. Ponowne zachorowania stanowią w Polsce większy odsetek w ogólnej liczbie zarejestrowanych chorych niż w większości krajów UE/EOG.

Zarejestrowano 4093 (4265) przypadków gruźlicy płuc – współczynnik 10,9 (11,3). Gruźlica płuc stanowiła w 2024 roku 96,6% (96,1%)  wszystkich zachorowań, co czyni tę postać gruźlicy postacią dominującą. W 2024 roku zapadalność na gruźlicę wzrastała wraz z wiekiem do grupy wiekowej 45-64 lata. W grupie najstarszej, u osób w wieku 65+, zapadalność była mniejsza niż w grupie wieku od 45 do 64 lat. Współczynnik zapadalności u dzieci do 14 roku życia wynosił 0,9  (0,9) w grupie wieku 45-64  lat – 17,9 (19,1). W najstarszej grupie wieku współczynnik zapadalności wynosił 13,8  (15,3). Największy odsetek zachorowań (41,8% ogółu) mieścił się w przedziale wieku 45-64 lata.

W 2024 r. zgłoszono 51  (51) przypadków gruźlicy u dzieci do 14 roku życia. Liczba dzieci chorych na gruźlicę waha się w ostatnim dziesięcioleciu. Wśród zachorowań w tej grupie wieku zarejestrowano 47 (44)  przypadków gruźlicy płuc i 4 (7) przypadki  gruźlicy pozapłucnej. Potwierdzenie bakteriologiczne uzyskano w 14 (11) przypadkach gruźlicy dziecięcej, co stanowiło 27,5%  (21,6%)  zachorowań tej grupy. Zachorowania wśród dzieci stanowiły 1,2% (1,1 %) ogółu zachorowań  na gruźlicę w 2024 roku.

W ocenianym roku zarejestrowano 68 (62) przypadków  zachorowań na gruźlicę wśród młodzieży w wieku 15- 19 lat – współczynnik 3,5 (3,3), o 6 przypadków  więcej niż w roku poprzednim.  W latach 2020-2024 stwierdzano u młodzieży zapadalność od 2,6 do 3,5  na 100000. Potwierdzenie bakteriologiczne gruźlicy uzyskano u 58 (48) młodocianych chorych 85,3%, odnośnie gruźlicy płuc u 55. Ponad połowa – 58,2%  chorych na gruźlicę płuc z potwierdzeniem bakteriologicznym – 32 nastolatków- miało gruźlicę płuc z dodatnim wynikiem bakterioskopii.

Pewne czyli definitywne rozpoznanie gruźlicy uzyskuje się wówczas, gdy choroba potwierdzona jest bakteriologicznie, tzn. posiewem pobranego materiału klinicznego lub dodatnim wynikiem badania molekularnego i jednoczesnym dodatnim wynikiem bakterioskopii. W okresie ostatnich 10 lat udział chorych prątkujących wśród ogółu nowo zarejestrowanych chorych jest duży.          

W 2024 roku gruźlica została potwierdzona bakteriologicznie u 3484 (3554) chorych, w tym 3391 (3460) przypadkach gruźlicy płuc. Zapadalność na wszystkie postaci gruźlicy potwierdzonej bakteriologicznie wynosiła 9,3  (9,4) zapadalność na gruźlicę płuc – 9,0  (9,2).

W 2024 roku, podobnie jak w latach poprzednich, zapadalność na gruźlicę u mężczyzn była trzykrotnie wyższa niż u kobiet. Stosunek zachorowań mężczyźni/ kobiety wyniósł 3,1 (3,1). Zarejestrowano 3141 (3282) zachorowań w grupie mężczyzn – współczynnik 17,3 (18,0) i 1095 (1154) zachorowań w grupie kobiet – współczynnik 5,6  (5,9). Zachorowania wśród mężczyzn stanowiły 74,2% (74,0%) ogółu zachorowań. W grupach wieku:   50-54, 55-59 i 60-64 lata różnica współczynników zapadalności mężczyzn i kobiet była ponad 4-krotna.  Tak duże różnice świadczyć mogą o koncentracji w grupie mężczyzn w średnim wieku,  społecznych i indywidualnych czynników ryzyka gruźlicy. 

Chorzy wyłącznie na gruźlicę pozapłucną – 143 (171) – współczynnik 0,4 (0,5)  stanowili 3,4% (3,9%) wszystkich zarejestrowanych w 2024 roku. W kolejnych 25  przypadkach, rejestrowanych jako przypadki gruźlicy płuc, zmiany pozapłucne współwystępowały ze zmianami w płucach. Gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu zarejestrowano w 4 (3) przypadkach. 2 osoby zachorowały na gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu współistniejące z gruźlicą płuc. Nie odnotowano zachorowań na tę postać gruźlicy w grupie dzieci  (0-14) i młodzieży (15-19). 

Wśród chorych zarejestrowanych z powodu gruźlicy w 2024 roku było 376 (352) cudzoziemców. Przypadki gruźlicy u cudzoziemców stanowiły 8,9%  (7,9%) wszystkich zachorowań. W 2024  roku zarejestrowano więcej zachorowań na gruźlicę wśród osób zakażonych HIV. Wg. danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny w 2024 roku gruźlica była chorobą wskaźnikową u 20 (32) chorych na HIV/AIDS. Wśród chorych w 2024 roku na gruźlicę odnotowano 145 (167) osób przebywających w aresztach śledczych i zakładach karnych (zapadalność  201,4).

   W 2024 roku zmieniła się liczba chorych na gruźlicę wywołaną przez prątki oporne na co najmniej 1 lek p/prątkowy. Takich przypadków, zgodnie ze sprawozdaniami MZ-13, na koniec 2024  roku było więcej niż w poprzednim roku – 133 (102), w tym 111 (56) przypadków gruźlicy wielolekoopornej (MDR-TB), z opornością na INH i RMP równocześnie (dane o chorych leczonych w przychodniach nie oznaczają nowych zachorowań, chorzy mogli mieć rozpoznanie MDR-TB postawione wcześniej). Wg. danych Krajowego Rejestru Zachorowań na Gruźlicę, wśród chorych zarejestrowanych w 2024 roku wykryto 106 (99) przypadków  gruźlicy wielolekoopornej, w tym 74 (71) cudzoziemców. W grupie dzieci (0-14 lat) odnotowano 1 zachorowanie na MDR-TB. Podobnie w grupie  młodzieży (15-19 lat) – 1   zachorowanie na gruźlicę wielolekooporną.  Zarówno dziecko jak i młodociany z gruźlicą wielolekooporną to cudzoziemcy. Polska należy do krajów o niskim odsetku przypadków MDR-TB wśród chorych z bakteriologicznym potwierdzeniem gruźlicy. Odsetek chorych z opornością prątków wyłącznie na izoniazyd wynosił w 2024 roku 2,6% chorych ze znanymi wynikami lekowrażliwości.

    W roku 2024 podobnie jak w latach poprzednich utrzymywały się znaczne różnice w zapadalności między województwami. Przy średniej dla kraju zapadalności na gruźlicę wszystkich postaci – 11,3 (11,8) – zapadalność w poszczególnych województwach w 2024 r. wahała się od 5,9 (7,1)   w woj. wielkopolskim, 7,5 (6,3) w woj. podlaskim i 7,8 (6,7) w woj. warmińsko-mazurskim do 16,7 (15,7) w woj. śląskim, 16,4 (16,2) w woj. lubelskim i 13,4 (11,2) w  woj. dolnośląskim.

      W roku 2024 zapadalność na gruźlicę była większa niż w roku poprzednim  w 8  województwach. Największy wzrost zapadalności odnotowano w woj.  – lubuskim – 75,7%  (12,3 vs 7,0), dolnośląskim – 19,6% (13,4 vs 11,2) i podlaskim – 19,0% (7,5 vs 6,3).  W 2024 roku  spadek zapadalności zarejestrowano w trzech województwach. Największy spadek nastąpił w woj. świętokrzyskim – 23,9% (11,8 vs 15,5), w woj. kujawsko-pomorskim – 19,2% (9,7 vs 12,0) i wielkopolskim – 16,9% (5,9 vs 7,1),  najniższy spadek w woj. pomorskim  – 7,6% (10,9 vs 11,8). W latach 2015-2024 nastąpił spadek zapadalności w skali kraju o 32,7%, dotyczył większości województw, choć w różnym stopniu. Wahał się on od 3,9% w woj. lubuskim do 55,1% w woj. mazowieckim, 48,7% w woj. świętokrzyskim i 41,3% w woj. łódzkim. Jedynie w woj. zachodnio-pomorskim nastąpił wzrost o 0,8%.  W pierwszym pięcioleciu 2015-2019 w tych samych województwach również obserwowano spadek zapadalności,  w skali kraju  o 17,3%. Największy odnotowano  w woj. mazowieckim – 32,5%, woj. podkarpackim – 27,5%, woj. lubuskim – 27,3% i świętokrzyskim  – 27,0%.  Najniższy spadek odnotowano w woj. warmińsko-mazurskim – 0,9%. Jedynym województwem w którym wzrosły wskaźniki zapadalności było województwo zachodnio-pomorskie – 0,8% (dokładnie  taki sam wzrost zapadalności w tym województwie odnotowano w ostatnim dziesięcioleciu).

Zapadalność na gruźlicę potwierdzoną bakteriologicznie – przy średniej dla kraju – 9,3  (9,4) wahała się od: 5,4  (6,4)  w woj. wielkopolskim, 6,1 (5,5)  w woj. warmińsko-mazurskim i 6,8 (5,3) w woj. podlaskim do 12,6 (10,4) w woj. dolnośląskim,  12,1 (12,0)  w woj. śląskim i 11,3 (11,9) w woj. lubelskim.

      Interpretacja tego współczynnika w poszczególnych województwach winna być dokonywana z uwzględnieniem oceny udziału chorych na gruźlicę potwierdzoną bakteriologicznie wśród ogółu chorych. W 2024 r. udział ten jest zróżnicowany – przy średnim dla kraju odsetku – 82,2% (80,1%) – wahał się on od 95,9% (94,6%) w woj. kujawsko-pomorskim, 94,0% (92,9%) w woj. dolnośląskim i 92,2% (90,3%) w woj. wielkopolskim do 65,3% (61,9%) w woj. łódzkim, 68,9% (73,6%)  w woj. lubelskim i 72,7% (76,5%) w woj. śląskim. 

      Różnice między województwami dotyczą także udziału chorych na gruźlicę płuc potwierdzoną bakteriologicznie wśród ogółu chorych na tą postać gruźlicy. Przy średnim dla kraju odsetku – 82,8% (81,1%) w przekroju wojewódzkim mieści się w dość szerokim przedziale wartości od 66,0% (64,0%) w woj. łódzkim, 69,4% (74,8%) w woj. lubelskim i 72,8% (78,1%)  w woj. śląskim do 96,8% (96,5%) w woj. kujawsko-pomorskim, 93,9%  (93,5%)  w woj. dolnośląskim, 93,8% (90,6%) w wielkopolskim.

W 2023 roku gruźlica była przyczyną zgonu 483 (472) osób. Współczynnik umieralności był nieco wyższy niż  w roku poprzednim – 1,3  (1,2). Podobnie jak w latach poprzednich główną przyczyną zgonów z powodu gruźlicy była gruźlica płuc – zmarło na nią 465 (461) chorych – współczynnik 1,2  (1,2). Z powodu gruźlicy o innej lokalizacji zmarło 18 (11) chorych. Umieralność z powodu gruźlicy zmniejsza się stopniowo. W 2023 roku była o 7,1% niższa niż w roku 2014.  

Wśród zmarłych z powodu gruźlicy znaczący jest odsetek chorych w wieku 65 lat i więcej. Stanowili oni 38,3% (33,9%) ogółu zmarłych z tej przyczyny. Współczynnik umieralności w tej grupie wynosił 2,5 (2,2) i był wyższy niż współczynnik w grupie wieku 45 – 64 lata – 2,2 (2,4). Zgony w tej grupie wieku stanowiły prawie połowę zgonów z powodu gruźlicy w 2023 roku.  Wśród dzieci (0-14)  zarejestrowano 1 zgon  z powodu gruźlicy płuc.  W grupie osób nastoletnich (15-19) nie odnotowano  zgonu z powodu gruźlicy.

Mężczyźni umierali z powodu gruźlicy ponad czterokrotnie częściej niż kobiety – odpowiednio współczynniki – 2,1 (2,1) i 0,5 (0,4). Podobne różnice występowały także w latach poprzednich. Umieralność z powodu gruźlicy mieszkańców miast była podobnie jak w poprzednich latach nieco wyższa niż wśród mieszkańców  wsi   – współczynnik dla miasta – 1,4 (1,4)  dla wsi 1,1 (1,1). Największą umieralność z powodu gruźlicy zarejestrowano w  śląskim – 2,6 (2,0)  i woj. świętokrzyskim – 1,9 (0,8). Najmniejszą umieralność z powodu gruźlicy odnotowano w woj.: podlaskim – 0,4  (0,6) i  małopolskim  – 0,6 (1,2).

Zgony z powodu gruźlicy stanowiły 0,1% (0,1%) ogółu zgonów w Polsce i 19,0% (18,7%)   zgonów z powodu wszystkich chorób zakaźnych i pasożytni

 Wstępne statystyki zachorowań na gruźlicę w roku 2025. Dane wstępne mogę się jeszcze nieco zmienić po zakończeniu zbierania i weryfikacji danych. 

Według wstępnych danych w Polsce w 2025 roku na gruźlicę zachorowało 3575 co przełożyło się na zapadalność 9,6 przypadków/100 tys osób.

Według danych wstępnych w  2025 zarejestrowano 3438 (4093)* przypadków gruźlicy płuc. Ta postać gruźlicy była dominująca. Gruźlicę pozapłucną  rozpoznano u 137 chorych. Przypadki gruźlicy pozapłucnej stanowiły 3,8% wszystkich zachorowań na gruźlicę.

Wśród dzieci do 14. roku życia – 63 (51) przypadki.

Wśród młodzieży w wieku 15- 19 lat – 37 (68) przypadków zachorowań.

Cudzoziemcy –  305 (376) przypadków, co stanowiło 8,5%  (8,9%) wszystkich zachorowań. Wśród cudzoziemców  odnotowano 4 zachorowania w grupie wieku 0-14 (w tym 3 dzieci pochodzenia ukraińskiego).

Gruźlica wielolekooporna i oporna na rifampicynę – 98 (112) przypadków (na podstawie danych Krajowego Rejestru Zachorowań na Gruźlicę). Wśród pacjentów z gruźlicą wielolekooporną było 67 (74) cudzoziemców ( w tym 62 chorych pochodzących z Ukrainy). W grupie dzieci (0-14 lat) nie odnotowano zachorowań na MDR-TB. W grupie  młodzieży (15-19 lat) – 3 zachorowania na gruźlicę MDR/RR (w tym 2 młodocianych narodowości ukraińskiej). 

Zapadalność na gruźlicę u mężczyzn była trzykrotnie wyższa niż u kobiet, podobnie jak w latach poprzednich. Zarejestrowano 2691 (3141) zachorowań w grupie mężczyzn  i 884 (1095)  zachorowań w grupie kobiet.  

(W nawiasach podano dane z roku poprzedniego tj, 2024. Dane z roku 2025 mają charakter wstępny).