Światowy Dzień Gruźlicy
24 Marzec 2016

Główny Inspektorat Sanitarny Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc
W 2016 roku Światowy Dzień Gruźlicy obchodzony jest pod hasłem:

Unite to end TB - Zjednoczmy się w walce z gruźlicą.



Gruźlica jest chorobą zakaźną wywołaną przez prątki należące do Mycobacterium tuberculosis complex. Najczęstsza jest gruźlica płuc ale zmiany gruźlicze mogą występować w różnych narządach ciała. Istnieją wyliczenia, że od 2 do 3 miliardów ludzi na świecie jest zakażonych prątkiem gruźlicy, na gruźlicę w jakimś momencie swego życia zachoruje od 5 do 15% tych osób. Ryzyko rozwoju gruźlicy jest co najmniej 50 razy większe, gdy osoba zakażona prątkiem gruźlicy jest jednocześnie zakażona HIV.

W 2014 roku, jak szacuje Światowa Organizacja Zdrowia, 9.6 miliona osób na świecie, 5.4 miliona mężczyzn, 3.2 miliona kobiet i milion dzieci, zachorowało na gruźlicę. Średnia zapadalność wynosiła 133 przypadki na 100 000 ludności. 12% chorych na gruźlicę było jednocześnie zakażonych HIV. W 2014 roku gruźlica była przyczyną zgonu 1.5 miliona chorych, w tym 140 000 dzieci. Gruźlica jest piątą w kolejności co do liczby zmarłych przyczyną zgonów na świecie.

Najwięcej chorych na gruźlicę mieszka w Indiach, Indonezji i Chinach- 23%, 10% i 10%. Najwyższą zapadalność, powyżej 500 na 100 000 ludności, stwierdza się w południowej części Afryki, gdzie duży odsetek populacji jest zakażony HIV. W niektórych regionach tej części Afryki ponad połowa chorych na gruźlicę jest zakażona HIV. Najniższą zapadalność stwierdza się w Europie Zachodniej, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Australii i Nowej Zelandii (<10 na 100 000).

W 2014 roku 480 000 osób miało gruźlicę wielolekooporną (MDR-TB), 190 000 zmarło z tej przyczyny. MDR-TB jest wywołana przez prątki oporne na dwa główne leki przeciwprątkowe- na izoniazyd i ryfampicynę. Większość chorych na MDR-TB (60%) to mieszkańcy 5 krajów: Indii, Chin, Pakistanu, Rosji i Ukrainy. Tylko u połowy chorych na MDR-TB leczenie zakończyło się sukcesem.

W krajach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego odnotowano w 2014 roku 58008 przypadków gruźlicy (Włochy i Liechtenstein nie podały danych). Średnia zapadalność wyniosła 11,9 na 100 000 ludności. Tylko 5 krajów: Rumunia, Bułgaria, Łotwa, Estonia i Portugalia miało więcej niż 20 na 100 000 zachorowań na gruźlicę. 50% chorych na gruźlicę w Europie stanowili chorzy z 3 krajów: Polski, Rumunii i Wielkiej Brytanii. W wielu krajach Europy Zachodniej wśród chorych na gruźlicę przeważali cudzoziemcy, stanowiąc nawet 90% i więcej ogółu chorych ( np. w Islandii wszyscy chorzy na gruźlicę w 2014 roku - 8 osób, byli cudzoziemcami). MDR-TB stanowiła 4% w grupie przypadków ze znanymi wynikami lekowrażliwości. Najwyższe odsetki MDR-TB, od 12 do 26%, stwierdzano w Estonii, Łotwie i na Litwie.

Gruźlica w Polsce

W Polsce w 2014 roku na gruźlicę zachorowało 6698 osób, o 552 mniej niż w roku 2013. Zapadalność na gruźlicę wszystkich postaci w 2014 roku wyniosła 17,4 na 100 000 ludności i była niższa o 7,4% w porównaniu z rokiem poprzednim i o 28,4% niższa niż przed dziesięcioma laty.

Dominująca postać gruźlicy, jaką jest gruźlica płuc, stanowiła w 2014 roku 94,2% wszystkich zachorowań (6311 przypadków). W 2014 roku, podobnie jak w latach poprzednich, zapadalność na gruźlicę w Polsce była najwyższa w starszych grupach wieku i wzrastała od 1,2 na 100 000 w grupie dzieci do 14 roku życia do 30,4 na 100 000 wśród osób w wieku 65 lat i starszych. Największy odsetek zachorowań (44,8% ogółu) mieścił się w przedziale wieku 45-64 lata.

Zarejestrowano 70 przypadków gruźlicy u dzieci do 14 roku życia i 86 zachorowań na gruźlicę w grupie młodzieży w wieku 15-19 lat.

W 2014 roku gruźlica została potwierdzona bakteriologicznie dodatnim wynikiem posiewu u 4781 chorych, w tym w 4603 przypadkach gruźlicy płuc. Zapadalność na wszystkie postaci gruźlicy potwierdzonej bakteriologicznie, czyli z pewnym rozpoznaniem, wynosiła 12,4 na 100 000; na gruźlicę płuc potwierdzoną w posiewach - 12,0 na 100 000.

W 2014 roku, podobnie jak w latach poprzednich, wśród chorych na gruźlicę przeważali mężczyźni. Zarejestrowano 4582 zachorowania w grupie mężczyzn - 24,6 na 100 000 oraz 2116 przypadków w grupie kobiet - 10,7 na 100 000. Najwyższą w kraju zapadalność na gruźlicę wszystkich postaci stwierdzono u mężczyzn na Śląsku (37 na 100 000), najniższą - u kobiet w Wielkopolsce (5.5 na 100 000).

W 2014 roku zapadalność na gruźlicę wśród mieszkańców miast (17,7 na 100 000) była wyższa niż na wsi (17,0 na 100 000), co po raz pierwszy stwierdzono przed 5 laty.

Chorzy wyłącznie na gruźlicę pozapłucną w liczbie 387 stanowili 5,8% wszystkich przypadków w 2014 roku. Ciężką postać choroby, jaką jest gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, rozpoznano w 8 przypadkach; nie było wśród nich dzieci i nastolatków.

Wśród chorych zarejestrowanych z powodu gruźlicy w 2014 roku było 49 cudzoziemców (0,7% wszystkich zachorowań). Nieliczne były także zachorowania na gruźlicę u osób zakażonych HIV. Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego- Państwowego Zakładu Higieny w 2014 roku gruźlicę rozpoznano u 13 chorych na HIV/AIDS.

W 2014 roku wykryto w Polsce 35 przypadków MDR-TB. Chorzy na MDR-TB tworzyli 0,8% ogółu chorych na gruźlicę ze znanymi wynikami lekowrażliwości (znane u 93.3% chorych z dodatnimi wynikami posiewów).

W 2014 roku, podobnie jak w latach poprzednich, utrzymywały się znaczne różnice zapadalności między województwami, od 9,3 na 100 000 w woj. wielkopolskim do 25,1 na 100 000 w woj. śląskim i 26,5 w woj. lubelskim.

W województwach: lubuskim, opolskim, świętokrzyskim, warmińsko-mazurskim i zachodnio-pomorskim nie stwierdzono ani jednego przypadku gruźlicy u dzieci. Zapadalność na gruźlicę u dzieci była najwyższa w woj. mazowieckim - 3,4 na 100 000 i śląskim - 2,8 na 100 000. Współczynniki zapadalności w grupie młodzieży wahały się od 1,0 na 100 000 w Małopolsce, do 8,6 na 100 000 w Łódzkiem i 9,5 w woj. opolskim.

W 2013 roku gruźlica była przyczyną zgonu 532 osób w Polsce. Umieralność była niższa niż w roku poprzednim - 1,4 na 100 000 (najwyższa w Łódzkiem - 2,3). Najwyższą umieralność z powodu gruźlicy stwierdzono w grupie wieku 65 lat (3,7 na 100 000).

Podsumowanie

W 2014 roku w epidemiologii gruźlicy w Polsce nie wystąpiły nowe zjawiska. Od lat dominującą grupę chorych na gruźlicę stanowią mężczyźni w wieku średnim i podeszłym. Korzystnym zjawiskiem są niskie wśród ogółu chorych na gruźlicę odsetki: dzieci i młodzieży, osób zakażonych HIV i chorych na MDR-TB.

Badania nowych leków i szczepionek prowadzone na świecie

W 2014 roku prowadzono badania kliniczne nad 8 lekami- nowymi lub stosowanymi wcześniej, dla których gruźlica jest nowym wskazaniem. 43 kraje na świecie stosowały u chorych na MDR-TB nowy lek- bedakilinę. Trwają badania kliniczne nad 15 szczepionkami, niektóre mogą być stosowane u młodzieży i dorosłych.

Maria Korzeniewska- Koseła
Zakład Epidemiologii i Organizacji Walki z Gruźlicą
Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc

Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie organizuje, pod honorowym patronatem Głównego Inspektora Sanitarnego, konferencję prasową z okazji Światowego Dnia Gruźlicy. Konferencja odbędzie się 16 marca (środa) 2016 roku o godzinie 11:00 w siedzibie Instytutu (ul. Płocka 26, sala wykładowa WHO)