Światowy Dzień Gruźlicy
24 Marzec 2010

W tym roku Dzień ten będzie obchodzony pod hasłem:

ON THE MOVE AGAINST TUBERCULOSIS

Innovate to accelerate action

KOLEJNY KROK W WALCE Z GRUŹLICĄ

innowacyjność przyspiesza działanie

Stop TB Partnership (Partnerstwo dla Zatrzymania Gruźlicy) współpracując ze Światową Organizacją Zdrowia (WHO) koordynuje działania organizacji zajmujących się zwalczaniem gruźlicy. Celem Stop TB Partnership jest zmniejszenie do 2015 roku o połowę w porównaniu z rokiem 1990 chorobowości i umieralności z powodu gruźlicy. Dla osiągnięcia tego celu niezbędne są działania innowacyjne- postęp badań i rozwój nowych metod zapobiegania, rozpoznawania i leczenia gruźlicy. Szczególnym wyzwaniem jest gruźlica MDRTB i XDRTB. Są już osiągnięcia. Ważnym krokiem było wprowadzenie do laboratoriów referencyjnych molekularnych metod wykrywania lekooporności, pozwalających na szybkie uzyskiwanie wyników. Trwają badania kliniczne nad skutecznością gatyfloksacyny i moksyfloksacyny jako leków przeciwprątkowych. Nowe obiecujące leki weszły do fazy II badań klinicznych. Coraz więcej chorych na gruźlicę i jednocześnie zakażonych HIV dostaje leki antyretrowirusowe, rozwija się program leczenia profilaktycznego izoniazydem.Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO) każdego roku gruźlicę wykrywa się u około 9 mln osób. W 2006r. liczbę nowych zachorowań oceniono na 9.2 mln. Z tej liczby aż 95% przypada na kraje rozwijające się. Zapadalność na gruźlicę wynosiła w 2006 r. 139/100 000. Z powodu gruźlicy zmarło 1.7 mln chorych, w tym około 100 000 dzieci. Za złą sytuację epidemiologiczną gruźlicy winić należy takie zjawiska, jak wzrost populacji globu, duży odsetek osób zakażonych HIV w wielu regionach świata, bieda, niedostateczna opieka medyczna, konflikty zbrojne i będące ich konsekwencją migracje ludności. W 2006r. zakażenie HIV wykryto u 709000 nowych chorych na gruźlicę. Niekorzystną okolicznością jest występowanie tzw. gruźlicy wielolekoopornej (ang. multi - drug - resistant tuberculosis, skrót - MDR-TB). Wcześniejsze błędy w leczeniu spowodowały, że zwiększyła się liczba osób, u których prątki wykazują oporność jednocześnie na dwa najważniejsze leki przeciwprątkowe, tj. na izoniazyd i ryfampicynę. W 2006r. liczbę przypadków MDR- TB oceniano na około 0.5 mln: 50% chorych na gruźlicę wielolekooporną mieszka w Indiach i Chinach, 7% w Rosji. Leczenie gruźlicy wielolekoopornej jest długie, trudne i kosztowne. Szczególnie groźną postacią gruźlicy jest XD- TB (ang. extensively drug- resistant tuberculosis) czyli gruźlica wywołana przez prątki oporne nie tylko na izoniazyd i ryfampicynę ale także na co najmniej jeden fluorochinolon i na co najmniej jeden lek podawany we wstrzyknięciach (aminoglikozyd, kapreomycyna), co jeszcze bardziej pogarsza wyniki leczenia.

Gruźlica w świecie (WHO Report 2009)

W 2008 roku zarejestrowano na świecie 6 228 329 przypadków gruźlicy, nowo wykrytych i wymagających leczenia kolejny raz. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia rzeczywista liczna zachorowań wyniosła około 9,4 mln (od 8.9 do 9.9 mln), co daje zapadalność 140/ 100 000 populacji (od 130 do 150). 57% nowo wykrytych chorych na gruźlicę płuc miała dodatnie rozmazy plwociny, czyli byli to chorzy wysoce zakaźni. Większość chorych na gruźlicę mieszka w Azji (54%) i w Afryce (30%). Liczba wszystkich chorych na gruźlicę tzn. tych nowo wykrytych i tych, u których chorobę rozpoznano w latach wcześniejszych i którzy nie zostali jeszcze wyleczeni, wyniosła w 2008 roku 11 mln (od 9. 8 do 14). 1.4 mln (od 1.1 do 1.8) chorych zmarło z powodu gruźlicy. 352 266 chorych na gruźlicę było jednocześnie zakażonych HIV, z tym, że badania wykrywające zakażenie HIV wykonano jedynie u 22% chorych. Większość chorych na gruźlicę zakażonych HIV to mieszkańcy Afryki.
W 2008 roku wykryto 28 756 przypadków gruźlicy wielolekoopornej (MDR TB).

Kraje Unii Europejskiej (raport ECDC)

W 2008 roku w 26 krajach Unii Europejskiej (bez Austrii) oraz Norwegii i Islandii zarejestrowano 82 542 przypadki gruźlicy, o 1563 przypadki mniej niż w roku 2007. Średnia zapadalność w UE wyniosła 16.7/100000; największą odnotowano w Rumunii (115/100 000), na Litwie 66.8/100 000, Łotwie 47.1/100 000, w Bułgarii (41.2/100 000), Estonii 33.1/100 000, w Portugalii 28.2/100 000 i w Polsce 21.2/100 000. Roczny spadek zapadalności od 2004 roku wyniósł 3.3 %. 22.4% chorych na gruźlicę w krajach UE stanowili imigranci (do 88%). W latach 2001- 2008 w większości krajów obserwowano spadek zachorowań na gruźlicę wśród ludności miejscowej i wzrost zachorowań wśród imigrantów.

Ponad 80% chorych na gruźlicę pochodziło z 8 krajów UE, w których odnotowano 3000 i więcej zachorowań (Francja, Niemcy, Polska, Rumunia, Hiszpania, Wlk. Brytania, Bułgaria, Włochy). Umieralność z powodu gruźlicy wynosiła w UE od 0.0- 10.9/100 000.

Najwyższy odsetek zakażonych HIV wśród chorych na gruźlicę odnotowano w 2008 r. w Portugalii ((14,6%), Estonii (9.9%) i na Malcie (9.4%). Odsetek zakażonych HIV wśród chorych na gruźlicę wzrósł od 2006 roku na Malcie, na Łotwie i w Portugalii. Spadek zanotowano w Estonii.

Kraje bałtyckie, Włochy, Hiszpania, Rumunia i Wielka Brytania odnotowały 50 i więcej przypadków MDR TB. Najwyższy odsetek gruźlicy wielolekoopornej wśród nowych przypadków i u chorych leczonych po raz kolejny odnotowano w krajach bałtyckich.

Chorzy w wieku średnim (45- 64 lata) i podeszłym (>64 lat) stanowili ponad połowę przypadków wśród osób urodzonych w krajach UE i tylko 26% w grupie imigrantów. Największy odsetek chorych na gruźlicę imigrantów mieścił się w grupie wieku między 25 a 44 r.z. (46%).

Niemal w całej Unii nastąpił albo spadek zachorowań na gruźlicę u dzieci < 15 r.ż. albo utrzymywana jest stabilizacja niskich wskaźników zapadalności, co przemawia za malejącą transmisją choroby w populacjach. Przypadki pediatryczne, stanowiły, wliczając dzieci imigrantów, 4.2 % wszystkich zachorowań. Zapadalność na gruźlicę u dzieci jest nadal duża w Bułgarii, na Łotwie, Litwie i w Rumunii (15.3- 32.2/100000).

Sytuacja epidemiologiczna gruźlicy w Polsce w 2008roku
( Krajowy Rejestr Zachorowań na Gruźlicę)

W 2008 roku zarejestrowano w Polsce 8081 zachorowań na gruźlicę. Było to o 533 zachorowania mniej niż w roku poprzednim. Zapadalność na gruźlicę wszystkich postaci wyniosła 21,2 na 100000 ludności i była niższa o 6,2% w porównaniu z rokiem 2007. Podobnie jak w latach ubiegłych obserwowano znaczne różnice w zapadalności na gruźlicę między województwami. Najwyższą zapadalność zarejestrowano w województwach: świętokrzyskim - 33,0, lubelskim - 30,6 i łódzkim - 28,1; najniższą- w województwach lubuskim - 12,0 i wielkopolskim - 16,6. Najczęstsza postacią gruźlicy u chorych zarejestrowanych w 2008 roku była gruźlica płuc, stanowiąca 92,6% przypadków. W 2008 roku, podobnie jak w latach wcześniejszych, zapadalność na gruźlicę wzrastała wraz z wiekiem, od 1,3 wśród dzieci do 38,1 wśród osób w wieku 65 lat i starszych. W całym kraju zarejestrowano 76 przypadków gruźlicy u dzieci do lat 14. Podobnie jak w latach poprzednich mężczyźni nadal chorują na gruźlicę ponad dwukrotnie częściej, niż kobiety (zarejestrowano 5483 zachorowań w grupie mężczyzn - współczynnik 29,8 i 2598 zachorowań w grupie kobiet - współczynnik 13,2. Gruźlicę rozpoznano u 52 cudzoziemców (0,6% wszystkich zachorowań).

W 2007r. do Krajowego Rejestru Zachorowań na Gruźlicę zgłoszono 16 przypadków współwystępowania gruźlicy i HIV (w ostatnich latach każdego roku zgłaszano po kilkanaście takich zachorowań). Wg. danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego-Państwowego Zakładu Higieny w 2008r. gruźlica była chorobą wskaźnikową u 35 chorych na HIV/AIDS.

Sytuacja epidemiologiczna gruźlicy w Polsce w 2009roku
(Krajowy Rejestr Zachorowań na Gruźlicę-dane na 16.03.2010r)

W Centralnym Rejestrze Gruźlicy do dnia 16.03.2010 roku zarejestrowano 7961 chorych na gruźlicę, 5362 mężczyzn i 2599 kobiet. 61.5 % to przypadki potwierdzone bakteriologicznie.

Opracowała:
Kierownik Zakładu Epidemilogii i Organizacji Walki z Gruźlicą
Dr hab n. med. Maria Korzeniewska-Koseła